STRUKE:

Berberi

ilustracija
BERBERI, jahačke igre Tuarega

Berberi (od lat. barbari), naziv za raspršene ostatke staroga, predarapskoga stanovništva sjeverne Afrike, koje govori berberski; oko 11 milijuna pripadnika, najviše u Maroku (Chleuh [Šleh], Rifski Berberi; oko 6,5 milijuna) i Alžiru (Zeneti, Šavije, Kabili; oko 4 milijuna). Sami se nazivaju Tamazigh i Imazighen. Uz Berbere u užem smislu, u Tunisu, Alžiru i Maroku idu i stanovnici nekih oaza (Siva u Egiptu, Libija, zapadna Sahara), Mauri Zenage na jugozapadu, Tuarezi (oko 500 000) u središnjoj Sahari i izumrli Gvanči s Kanarskih otoka. Zemljoradnici, stočari i obrtnici; nakon arapskih osvajanja Berberi su preuzeli arapske običaje, kulturu i vjeru. Primajući islam Berberi su svoje stare plemenske zakone zamijenili kuranskim pravom i prihvatili arapsku književnu baštinu, ali su pritom sačuvali i tradiciju svojih pučkih pjevača. Specifičnost berberskih običaja ogleda se npr. u većoj slobodi što su je uživale berberske žene u odnosu prema arapskima, a etnolozi ističu vrlo uočljiv demokratizam u berberskom načinu općenja te, u nekim krajevima (južni Tunis), poseban način gradnje kuća, koje po oblicima podsjećaju na pčelinje saće. Berberi se ponegdje vrlo skrupulozno drže islamskih načela, a negdje su pak prepoznatljivi ostatci prijašnjih vjerovanja. Osebujni su u Berbera ornamentalni oblici, a raširen je i običaj tetoviranja.

Jezik. Berberski jezik ili jezici/dijalekti pripadaju berbersko-libijskoj grani hamitske potporodice semitsko-hamitske odnosno afro-azijske porodice jezika. Govore se na velikom prostoru, ali uglavnom u enklavama, a većina je Berbera dvojezična (redovito govore i arapski). Dijele se na: 1. sjeverne: šilh (tašelhit), tamazigt (u Maroku), zenet (najveći su dijalekti rif u Maroku, šavijski, zuavski ili kabilski u Alžiru, džerba u Tunisu i dr.); 2. istočne: gadames, audžila, sivi i dr. (u Libiji i Egiptu); 3. tuareške: tamahek i tamašek (Alžir, Mali, Niger, Burkina Faso) i dr.; 4. zapadne (zenaške): zenaga i dr. (u Mauretaniji). Drži se da ima oko 300 berberskih jezika i dijalekata, a to objašnjava i razlike u postojećim klasifikacijama (prema francuskoj školi ima dvanaest osnovnih berberskih dijalekata ili jezika). Usto, mnogi se od njih smatraju dijalektima jednoga te istog jezika. Od berbersko-libijskih jezika izumrli su (staro)libijski, jezik natpisa na tzv. starolibijskom ili numidskom pismu između IV. i II. st. pr. Kr. (čini se da je bio u srodstvu s današnjim sjevernim berberskim jezicima), te gvančki jezici stanovnika Kanarskih otoka (nestali u XVII. st.), koji su prešli na španjolski jezik. – Za berberske jezike, jednako kao i semitske, karakteristični su trokonsonantni korijeni, ali ima mnogo i dvokonsonantnih. Ti su korijeni semantički nositelji primarnoga značenja riječi, a konjugacija se i tvorba riječi izvode prefiksima, sufiksima i promjenom korijenskoga vokala. Imenice se ne dekliniraju, imaju dva roda, muške imenice počinju vokalom (a-, i-, u-), a ženski se rod naznačuje prefiksom t- (ta-, ti-, tu-), koji se često ponavlja i na kraju riječi (aγγul: magarac, taγγult: magarica). Zbog razmjerno malog broja zavisnih veznika, u sintaksi prevladavaju parataksni rečenični modeli. Imaju zajednički leksik, koji sadrži znatan broj arapskih posuđenica. Jezik tamašek od svih je najmanje poarabljen.

Berberi. Hrvatska enciklopedija, mrežno izdanje. Leksikografski zavod Miroslav Krleža, 2018. Pristupljeno 13.12.2019. <http://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=7009>.