STRUKE:

gangsterski film

ilustracija
GANGSTERSKI FILM, M. LeRoy, prizor iz filma Mali Cezar

gangsterski film, filmski žanr, vrsta kriminalističkog filma, često sinonim za kriminalistički film u užem smislu. U gangsterskom filmu prikazuje se organizirani kriminal u gradskom okolišu, a po strukturi je film radnje odnosno događaja. Prvim se gangsterskim filmom smatraju Mušketiri iz Pig Alleyja (The Musketeers of Pig Alley, 1912) D. W. Griffitha. Široku popularnost stekao je 1930-ih u SAD-u zbog širenja kriminala (prohibicija, ekonomska kriza) te pojave zvučnoga filma koji je pridonio razvoju realističnih tendencija u filmu. Tada je uspostavljena klasična dramaturgija žanra (uspon i pad gangstera), ikonografija i tip junaka tzv. dobar loš momak (glumci E. G. Robinson, J. Cagney, P. Muni): npr. Mali Cezar (Little Caesar, 1931) M. LeRoya, Državni neprijatelj br. 1 (Public Enemy, 1931) W. A. Wellmana i Lice s ožiljkom (Scarface, 1932) H. Hawksa. Sa stabilizacijom socijalno-ekonomske situacije nakon 1935. širi se policijski film, potom filmovi o usamljenim gangsterima (npr. Visoka Sierra – High Sierra, 1941., R. Walsha) te tzv. filmovi pljačke (npr. Džungla na asfaltu – The Asphalt Jungle, 1950., J. Hustona). Od kraja 1950-ih u žanru se javlja a potom i prevladava moralni relativizam – Do posljednjeg daha (À bout de souffle, 1960) J.-L. Godarda, reinterpretiraju se klasični uzorci, prizori nasilja postaju naglašeno naturalistički, npr. Bonnie i Clyde (Bonnie and Clyde, 1967) A. Penna, a javlja se i sklonost spektaklu pa i apsorpciji komponenti melodrame, npr. Kum (The Godfather, 1972) F. F. Coppole. Istaknute ostvaraje žanra režirali su i F. Lang, W. Wyler, M. Curtiz, J. Dassin, J. Becker, J.-P. Melville, J. Losey, D. Siegel, S. Leone, B. De Palma i M. Scorsese.

Citiranje:
gangsterski film. Hrvatska enciklopedija, mrežno izdanje. Leksikografski zavod Miroslav Krleža, 2020. Pristupljeno 28. 1. 2021. <http://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=21219>.